Reframing ouderenzorg in Hong Kong

Eens per jaar ga ik samen met Kees Dorst, vriend en denkpartner, naar Hong Kong om een groep studenten kennis te laten maken met Kees’ Frame Creation Method, de methodiek waar we in ons lab in Den Haag ook mee werken en onderzoek naar doen. Het zijn Master-studenten ‘International Design and Business Management’ van de Hong Kong Polytechnic University. Meestal komen Kees en ik wat later in het project langs, zodat we, op basis van gedaan onderzoek, de studenten kunnen laten spelen met menselijke thematiek die ze zijn tegengekomen in hun verkenning. Niet dit keer. Nu zaten we helemaal in het begin van het traject en hadden we besloten om vanuit een eigen case de methodiek toe te passen zodat de studenten die nadien voor de rest van het project zelf toe kunnen passen.

Wij wilden graag werken met een sociaal probleem en we werden op het spoor gezet van ouderenzorg. Wat een onderwerp… Over framing gesproken… De instelling waar we met de studenten naartoe gingen, werd gerund door een ziekenhuis en dat was in alles te merken: zalen met vier mensen in bedden naast elkaar (met voor een ieder twee laden voor persoonlijke bezittingen), plastic schermen dwars over de tafel in de eetzaal om te voorkomen dat mensen elkaar kunnen besmetten met bacillen, en een sfeer die een soort kruising was van een gewoon en een psychiatrisch ziekenhuis. Akelig, deprimerend… mensonterend, zou ik zelfs willen zeggen.

Communal and social space

Maar ja… Kees en ik zijn Nederlanders, opgegroeid in een verzorgingsstaat. Hong Kong is in veel opzichten een soort losgeslagen tribaal kapitalisme: ieder voor zich in een stad die gerund wordt door een twintigtal families. Heb je geen geld, of niet de juiste familie, dan heb je pech gehad. Dat is de werkelijkheid daar. Het is een andere cultuur. Toch?

Four beds

Cultuurverschillen dus, niet alleen socio-economisch, maar ook op het gebied van intermenselijke relaties. Het was spannend om te zien hoe onze extreem multiculturele groep studenten (UK, Australië, Hong Kong, China, India, Japan) daar mee om zou gaan.

En inderdaad, er kwamen interessante discussies naar boven: de meer westerse studenten hadden een uitgesproken individueel perspectief, terwijl de oosterse studenten juist sociale en familierelaties benadrukten in hun analyses van wat het betekent om ouder te worden. Maar, wat ons, uiteindelijk, het meeste opviel, was dat iedereen, inclusief wij, zich kon herkennen in de uiteindelijke analyse van de thematiek die na twee dagen op het bord stond. Multicultureel? Universeel? De thema’s en hun onderlinge relaties komen op mij niet vreemd over. Is dit waar ouder worden en ouderenzorg over gaan? Ik herken het wel… Oordeel zelf aan de hand van de foto van ons grote whiteboard:

Eldery care themes

Belangrijkste conclusie was dat het inderdaad een framing probleem was. In een gesprek met een medewerker van de instelling werd bijvoorbeeld duidelijk dat het personeel ‘gezondheid’ belangrijker vond dan ‘welzijn’, ook al klagen bewoners over het smakeloze eten. Dat is namelijk beter voor hun gezondheid. Dat issue oversteeg echt alle culturen in onze groep. Mensen komen hier om te sterven, en dan is er een echte keuze te maken: framen we het als een kwestie van gezondheid of van welzijn, laten we mensen in hun laatste levensfase zo lang mogelijk of zo mooi mogelijk leven?

En, op welk niveau kunnen we ingrijpen met ontwerpen? Richten we ons op de fysieke leefomgeving, op de leefregels op zo’n afdeling, op een nieuwe visie van de instelling op zelfbeschikking van mensen, of op nieuw beleid van de overheid rondom privatisering van zorg en welzijn? Het zijn allemaal verschillende domeinen van interventie, met andere belanghebbenden en andere soorten ambachtelijkheid. En niet alles is even realistisch…

Het project was bij vlagen pijnlijk en zwaar, maar uiteindelijk was iedereen blij dat we met zijn allen toch in een paar dagen een eerlijke analyse gemaakt hadden van belangrijke menselijke en sociale problematiek waar ontwerpers een sleutelrol in kunnen spelen.